- O PRG
- Dostępność usług przeglądania PRG
- Pobieranie danych PRG
- Archiwalne dane dotyczące granic zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa z PRG
O PRG
Państwowy Rejestr Granic (PRG) jest urzędową, referencyjną bazą danych stanowiącą podstawę dla innych systemów informacji przestrzennej, wykorzystujących dane dotyczące podziałów terytorialnych kraju oraz ewidencji miejscowości, ulic i adresów. W rejestrze PRG gromadzi się dane, obejmujące obszar całego kraju w zakresie przebiegu granic oraz powierzchni jednostek zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego kraju (tj. gmin, powiatów, województw), jednostek ewidencyjnych, obrębów ewidencyjnych, granic specjalnych, a także adresów i ich lokalizacji przestrzennej. Obok danych geometrycznych, do każdej jednostki administracyjnej przypisane są atrybuty opisowe, które zawierają m.in. informacje o nazwie jednostki oraz kodzie systemu TERYT.
Aktualizacja danych PRG w zakresie przebiegu granic oraz powierzchni jednostek zasadniczego trójstopniowego podziału kraju odbywa się każdego roku według stanu na dzień 1 stycznia na podstawie aktów prawnych w sprawie tworzenia, łączenia, znoszenia i podziału jednostek podziału administracyjnego lub zmiany ich granic, bądź jest wynikiem modernizacji albo zmian w ewidencji gruntów i budynków na podstawie danych przekazanych przez powiat. Natomiast dane PRG dotyczące adresów i ich lokalizacji przestrzennej są aktualizowane na bieżąco w powiązaniu ze zmianami dokonywanymi w ewidencji miejscowości, ulic i adresów przez urzędy gmin.
Podstawę prawną tworzenia, aktualizacji, weryfikacji, udostępniania danych oraz zakresu informacji gromadzonych w bazie danych PRG stanowi rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 lipca 2021 r. w sprawie państwowego rejestru granic i powierzchni jednostek podziałów terytorialnych kraju (Dz.U. 2021 r., poz. 1373).
Rysunek 1 przedstawia wizualizację bazy PRG w serwisie Geoportal.
Dostępność usług przeglądania PRG
Dane PRG można przeglądać z wykorzystaniem usług WMS, które standardowo podłączone są w serwisie www.geoportal.gov.pl, ale także możemy je podłączyć w dowolnym oprogramowaniu, które potrafi taki standard wykorzystywać. Kluczowymi usługami w tym zakresie są usługi:
- https://mapy.geoportal.gov.pl/wss/service/PZGIK/PRG/WMS/AdministrativeBoundaries
- https://mapy.geoportal.gov.pl/wss/ext/KrajowaIntegracjaNumeracjiAdresowej
Usługi te wykorzystywane są w serwisie Geoportal, ale mogą być także wykorzystywane w dowolnym oprogramowaniu klienckim wspierającym standard WMS (np. QGIS).
Informacje o wszystkich usługach związanych z PRG, które są publikowane przez Główny Urząd Geodezji i Kartografii, można znaleźć w menu głównym serwisu www.geoportal.gov.pl w pozycji „Usługi/Usługi przeglądania WMS i WMTS”, co przedstawiono na rysunku 2.
Przykład wykorzystania usług przeglądania PRG w oprogramowaniu QGIS przedstawiono na rysunku 3.
Pobieranie danych PRG
Dane PRG są dostępne bezpłatnie i do dowolnego wykorzystania. Pobranie danych jest możliwe na wiele sposobów opisanych poniżej.
Paczki danych PRG
Dane można pobrać korzystając z drzewka warstw, gdzie w sekcji „Dane do pobrania” widoczna jest warstwa „Państwowy Rejestr Granic”. Po włączeniu wymienionej warstwy i po kliknięciu w dowolnym obszarze Polski będą dostępne do pobrania, właściwe dla miejsca kliknięcia, dane dotyczące granic dla całego województwa oraz adresy i ulice dla gminy, powiatu, województwa (rys. 4).
| Link do danych |
| PRG adresy (SHP) |
| PRG adresy (GML) |
| PRG jednostki administracyjne (SHP) |
| PRG jednostki administracyjne (GML) |
| PRG granice specjalne (SHP) |
| PRG granice specjalne (GML) |
Tabela 1. Linki do paczek danych PRG
Pobieranie danych poprzez geoportal.gov.pl
Dane PRG są dostępne bezpłatnie i do dowolnego wykorzystania. Pobieranie danych z modułu „Pobierz dane” (Rysunek 4) jest możliwe na dwa sposoby.
Dane można pobrać korzystając z drzewa warstw, gdzie w sekcji „Dane do pobrania” widoczna jest warstwa „Państwowy Rejestr Granic” (Rysunek 5). Po włączeniu wymienionej warstwy i po kliknięciu w dowolnym obszarze Polski, pojawią się informacje z dokładnymi współrzędnymi, miejsca, które zostało wybrane (tzw. „Pinezka”). Dodatkowo, jeśli w module są włączone inne warstwy oprócz „Danych do pobrania”, pojawia się także okienko z identyfikacją danego obiektu „Identyfikacja” – np. wybranej jednostki administracyjnej – powiatu (Rysunek 6). Z menu po lewej stronie możliwej jest wybranie opcji pobierania granic dla całego województwa oraz adresów i ulic dla gminy, powiatu i województwa, zgodnie z właściwym miejscem kliknięcia (Rysunek 7)
Pobieranie danych PRG w serwisie www.geoportal.gov.pl realizowane jest przez usługę WMS: https://integracja.gugik.gov.pl/cgi-bin/PanstwowyRejestrGranic, a konkretnie przez jej funkcję GetFeatureInfo, która w miejscu kliknięcia jako atrybut udostępnia do pobrania odpowiedni plik danych z rejestru PRG, tzn. odpowiednią paczkę wojewódzką dla granic administracyjnych i paczki adresów dla gminy, powiatu i województwa. Podłączając przedstawioną usługę do programów obsługujących standard WMS (np. QGIS), możemy także bezpośrednio w tych programach dokonywać pobierania danych PRG (Rysunek 8).
Dane PRG można również pobrać poprzez wejście w „Menu” (Rysunek 9), następnie „Pobierz dane”, „Pobierz dane z usługi WFS” (Rysunek 10), co umożliwi pobieranie danych wektorowych za pośrednictwem opisanej poniżej usługi WFS.
Kolejnymi czynnościami do wykonania w przypadku korzystania z usługi WFS jest:
• wybranie usługi „Państwowy Rejestr Granic – Jednostki Terytorialne” lub „Krajowej Integracji Numeracji Adresowej”,
• wybranie typów obiektów, które będą pobierane,
• wskazanie obszaru zainteresowania poprzez narzędzie „Rysuj obszar”,
• pobranie pliku z danymi „Pobierz plik z danymi”.
Usługa WFS
Z danymi PRG związana jest także usługa WFS (Web Feature Service), która służy do pobierania danych w postaci wektorowej, na podstawie kryteriów użytkownika, a formatem wymiany danych jest GML. Usługa jest dostępna pod adresem:
https://mapy.geoportal.gov.pl/wss/service/PZGIK/PRG/WFS/AdministrativeBoundaries.
Wykorzystanie pobranych danych na przykładzie QGIS
Na rysunku 12 przedstawiono w jaki sposób zdefiniować w QGIS źródło danych z wymienionej usługi WFS, aby w dowolnej chwili móc wygodnie dodawać dane z tej usługi jako warstwy w dowolnym projekcie QGIS.
Wykorzystanie pobranych danych na przykładzie QGIS
Na rysunku 12 przedstawiono w jaki sposób zdefiniować w QGIS źródło danych z wymienionej usługi WFS, aby w dowolnej chwili móc wygodnie dodawać dane z tej usługi jako warstwy w dowolnym projekcie QGIS.
W celu utworzenia warstwy tematycznej w QGIS należy przeciągnąć wybrane dane do okienka „Warstwy” jak pokazano na rysunku 13.
Podłączone przez usługę WFS dane są pobierane automatycznie na komputer użytkownika (Rysunek 14).
W celu zapisania danych z warstwy informacyjnej w zewnętrznym pliku należy skorzystać ze standardowej funkcji eksportu, która jest dostępna przy warstwie QGIS (Rysunek 15) i oferuje zapis danych w różnych formatach dedykowanych do danego typu warstwy.
Archiwalne dane dotyczące granic zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa z PRG
Istnieje również możliwość pobrania danych PRG z wcześniejszych lat. W poniższej tabeli zostały umieszczone linki umożliwiające pobranie paczki danych obejmującej granice zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa z bazy PRG z danego roku.